Leita ķ fréttum mbl.is

Olķuslys viš Vestfirši – drög aš įhęttumati

Ég var spuršur aš žvķ um daginn hvernig vęri hęgt aš meta hęttuna į meiri hįttar olķuslysi śt af Vestfjöršum vegna olķuflutninga til hugsanlegrar olķuhreinsistöšvar ķ Arnarfirši, jafnvel svo stóru olķuslysi aš jafnašist į viš Exxon Valdez-slysiš viš Alaska 1989. Svariš fer hér į eftir, spyrjanda og öšrum til fróšleiks, en kannski ekki skemmtunar.

Ašferšafręši
Žaš eru til żmsar mismunandi ašferšir til aš meta įhęttu, en mér finnst liggja beinast viš aš beita sömu ašferšafręši og gert er rįš fyrir ķ drögum aš stašlinum ISO 31000, sem er stašall fyrir įhęttustjórnun. Žessi stašall er enn ķ smķšum og veršur vęntanlega gefinn śt snemmsumars 2009. Stašallinn er m.a. byggšur į įstralska įhęttustjórnunarstašlinum AS/NZS 4360:1999.

Įhętta er ķ rauninni einhvers konar margfeldi af lķkindum og afleišingum. Erfitt er aš gefa žessum fyrirbęrum įkvešin talnagildi, og žvķ er yfirleitt byggt į flokkun eša einkunnagjöf, t.d. į bilinu 1-5. AS/NZS 4360:1999 skiptir lķkindum ķ flokka eins og sżnt er ķ einföldušu formi ķ eftirfarandi töflu:

Lķkindi
StigLżsing
ANęr öruggt
BLķklegt
CMögulegt
DÓlķklegt
EFįtķtt


Į sama hįtt skiptir įstralski stašallinn afleišingum ķ flokka eins og hér er lżst:

Afleišingar
StigLżsing
1Óverulegar
2Minni hįttar
3Ķ mešallagi
4Meiri hįttar
5Hamfarir


Viš įhęttumat er gjarnan notuš tafla (stundum nefnt fylki eša teningar) til aš greina tiltekna įhęttu og įkveša mikilvęgi žess aš grķpa til ašgerša hennar vegna. Eins og sjį mį er taflan samsett śr hinum tveimur.

LķkindiAfleišingar
Óverulegar
1
Minni hįttar
2
Ķ mešallagi
3
Meiri hįttar
4
Hamfarir
5
A  (Nęr öruggt)HHAAA
B  (Lķklegt)MHHAA
C  (Mögulegt)LMHAA
D  (Ólķklegt)LLMHA
E  (Fįtķtt)LLMHH

     A = afar hį įhętta; krefst tafarlausra ašgerša
     H = hį įhętta; krefst sérstakrar athugunar
     M = mešal įhętta; tilgreina žarf skiptingu verka og įbyrgšar
     L = lįg įhętta; hefšbundnir verkferlar duga

Fremur aušvelt er aš flokka žį įhęttu sem hér um ręšir, ž.e.a.s meiri hįttar olķuslys viš Vestfirši, meš žeirri ašferšafręši sem hér er lżst. Lķkurnar hljóta aš vera afar litlar, en žó til stašar (>0). Lķkurnar eru meš öšrum oršum ķ flokki E (fįtķtt). Afleišingarnar yršu hins vegar grķšarlegar og myndu vafalķtiš tilheyra flokki 5 (hamfarir). Atburšur af žessu tagi lendir samkvęmt žessu nešst til hęgri ķ greiningartöflunni sem „hį įhętta sem krefst sérstakrar athugunar“.

Umręša um lķkur
Įhęttumat er aldrei hafiš yfir gagnrżni. Ķ žvķ dęmi sem hér um ręšir mį žó telja nęr vķst aš almenn samstaša nęšist um flokkun samkvęmt framanskrįšu. Hvaš lķkurnar varšar, žį nęgir aš benda į aš slys af žessu tagi verša mjög sjaldan, en eiga sér žó staš. Żmsir žęttir hafa įhrif į lķkurnar, svo sem gerš skipa, fęrni įhafna, vešur, sjólag, straumar, hafķs og umferš annarra skipa. Lķklega eru lķkurnar nokkru meiri viš Vestfirši en į heimshöfunum aš mešaltali, žar sem vešur eru oft vįlynd vestra og einhver hętta į hafķs. Žaš réttlętir žó tęplega aš fęra įhęttuna upp ķ lķkindaflokk D (ólķklegt).

Umręša um afleišingar
Sömuleišis mį ętla aš almenn samstaša nęšist um flokkun afleišinganna samkvęmt framanskrįšu. Reyndar rįšast afleišingarnar af żmsum žįttum, svo sem magni, tegund og žykkt olķunnar, ašstęšum til björgunar, hitastigi sjįvar, fjarlęgš frį ströndum, dżra- og plöntulķfi svęšisins og mikilvęgi feršažjónustu og sjįvarnytja fyrir ašliggjandi samfélög. Hvaš magn olķu varšar, mį ętla aš įrlega myndu verša fluttir til Arnarfjaršar um 100 skipsfarmar af hrįolķu meš um 80.000 tonn ķ hverju skipi. Svipaš magn žarf sķšan aš flytja aftur į brott, en e.t.v. ķ fleiri og smęrri förmum. Afleišingar slyss gętu veriš mjög mismunandi eftir žvķ hvort skipiš er į leiš til olķuhreinsistöšvarinnar eša frį henni, žar sem framleišsluvörurnar eru vęntanlega eitrašri en um leiš rokgjarnari en hrįolķan.

Ķ spurningunni sem vitnaš var til ķ upphafi žessarar samantektar, var sérstaklega minnst į Exxon Valdez-slysiš 1989, enda er žaš vafalķtiš umtalašasta olķuslys sķšari įra. Ekki er hęgt aš slį žvķ föstu aš Exxon Valdez-slysiš sé dęmigert fyrir slys sem gętu oršiš śt af Vestfjöršum, žó aš hver skipsfarmur innihaldi aš öllum lķkindum svipaš magn af olķu. Umrętt slys varš fyrir 19 įrum, og sķšan žį hefur olķuskipaflotinn ķ heiminum veriš endurbęttur verulega. Hins vegar er hitastig sjįvar og vistfręšilegar ašstęšur į Vestfjaršamišum vęntanlega lķkari žvķ sem gerist viš strendur Alaska en śti fyrir ströndum Frakklands og Spįnar, žar sem einnig hafa oršiš stór olķuslys į allra sķšustu įrum, svo sem Prestige-slysiš 19. nóvember 2002. Reyndar var Prestige-slysiš stęrra en Exxon Valdez-slysiš ķ lķtrum tališ, og lķklega einnig hvaš varšar fjįrhagslegan skaša.

Til aš gefa einhverja mynd af hugsanlegum afleišingum fara hér į eftir nokkrir punktar varšandi Exxon Valdez-slysiš:

Slystiš varš žann 24. mars 1989, žegar olķuskipiš Exxon Valdez strandaši viš strendur Alaska (Prince William Sound). Um 41 milljón lķtra af hrįolķu rann ķ sjóinn og til varš um 28.000 ferkķlómetra olķuflekkur. Heildarflatarmįl flekksins samsvaraši žannig rśmum fjóršungi af flatarmįli Ķslands. Ašstęšur til björgunar voru erfišar, m.a. vegna fjarlęgša. Bandarķska landhelgisgęslan stjórnaši ašgeršum, og samtals unnu um 11.000 ķbśar nęrliggjandi héraša aš hreinsun. Olķu rak upp į u.ž.b. 1.600 km langa strandlengju, en til samanburšar mį nefna aš hringvegurinn um Ķsland er 1.334 km. Tališ er aš 250.000-500.000 sjófuglar hafi drepist vegna slyssins, auk um 1.000 sęotra, nokkur hundruš sela, 250 skallaarna o.fl. Einnig drįpust milljaršar sķldar- og laxahrogna. Įhrifa slyssins gętir enn ķ dag. Nokkrar dżrategundir į svęšinu hafa ekki enn nįš fyrri stofnstęrš, en vķsindamenn telja aš svęšiš verši komiš nokkurn veginn ķ samt lag žegar 30 įr verša lišin frį slysinu. Įriš 2007 var įętlaš aš enn vęru til stašar um 98.000 lķtrar af olķu į nęrliggjandi strandsvęšum, en magniš er tališ minnka um u.ž.b. 4% į įri. Żmsar tölur hafa heyrst varšandi fjįrhagslegt tjón vegna slyssins, sś hęsta lķklega um 5 milljaršar dollara (um 400 milljaršar ķslenskra króna). Śtilokaš er aš gefa upp endanlega rétta tölu, en žess mį geta aš kostnašur Exxon vegna hreinsunarstarfs var um 2 milljaršar dollara, auk žess sem félagiš greiddi samtals um 1 milljarš dollara ķ żmsar sektir og skašabętur vegna slyssins, dęmdar og umsamdar, ž.į.m. til samtaka fiskframleišenda į svęšinu. Enn eru flókin mįlaferli ķ gangi varšandi skašabótaskyldu o.fl. Of langt mįl yrši aš tķunda allar óbeinar afleišingar slyssins, en žęr hafa bęši veriš pólitķskar og efnahagslegar. Slysiš hafši mikil įhrif į alla umręšu um vinnslu og flutninga į olķu, en žaš hefur jafnframt haft ķ för meš sér mikiš tekjutap fyrir feršažjónustuna. Žį hefur tilvistarvirši svęšisins lękkaš, en meš žvķ er įtt viš mat almennings į veršmęti svęšisins, burtséš frį markašsvirši.


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 Smįmynd: Įrni Gunnarsson

Kęrar žakkir fyrir afar góša śttekt į žessari vošalegu hugmynd.

Hér dugar ekki minna en žjóšarįtak. Svo gętu stjórvöld komiš til móts viš heimamenn meš žvķ aš bjóša fram fjįrmuni til hugmyndasamkeppni um atvinnuskapandi rekstur į Bķdudal og nįgrenni. Žetta gęti til aš byrja meš numiš žeirri upphęš sem svarar til kostnašar viš aš skapa tvö störf viš įlbręšslu į Reyšarfirši.

Įrni Gunnarsson, 17.6.2008 kl. 14:32

2 Smįmynd: Lįra Hanna Einarsdóttir

Er ķ slitróttu netsambandi hér og var aš sjį žennan pistil nśna fyrst. Frįbęr, takk.

Mį ég fjalla um hann og linka ķ hann žegar ég hef tök į aš skrifa pistil?

Lįra Hanna Einarsdóttir, 18.6.2008 kl. 21:57

3 Smįmynd: Stefįn Gķslason

Jį, žaš mį vitna ķ žennan pistil aš vild.

Stefįn Gķslason, 18.6.2008 kl. 22:53

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Höfundur

Stefán Gíslason
Stefán Gíslason
Umhverfisstjórnunar-fræðingur í Borgarnesi
Jan. 2020
S M Ž M F F L
      1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 31  

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband