Leita ķ fréttum mbl.is

Umhverfismįl į tķmum bankakreppu

Żmsir velta žvķ fyrir sér žessa dagana hvaša įhrif yfirstandandi bankakreppa hafi į framgang umhverfismįla. Ķ žessu sambandi vaknar m.a. sś spurning hvort umhverfismįlin hljóti ekki aš verša śtundan viš nśverandi ašstęšur, einfaldlega vegna žess aš nota žurfi peningana ķ annaš mikilvęgara.

Ekkert einhlķtt svar
Ķ žessu mįli gildir žaš sama og annars stašar, aš hér er ekki til neitt einhlķtt svar. Vissulega mį fęra fyrir žvķ żmis rök aš umhverfismįlin verši śtundan žegar svona stendur į. Žannig hefur Barack Obama, forsetaframbjóšandi bandarķska Demókrataflokksins, t.d. sagt aš hann gęti neyšst til aš draga śr fyrirhugušum framlögum til žróunar į endurnżjanlegum orkugjöfum til aš geta stašiš viš 700 milljarša dollara loforšiš sem žingiš samžykkti um daginn til aš bjarga fjįrmįlamarkašnum. Sömuleišis veršur augljóslega erfišara en fyrr aš śtvega lįnsfé til śrbóta ķ umhverfismįlum. Hér heima hafa lķka heyrst hįvęrar raddir um aš nś dugi ekkert umhverfiskjaftęši, žvķ aš nś hafi menn einfaldlega ekki efni į aš taka tillit til umhverfisins. Ķ žessu sambandi hefur meira aš segja veriš rętt um aš afnema lögin um mat į umhverfisįhrifum framkvęmda, žvķ aš žau tefji bara fyrir uppbyggingarstarfinu. Hins vegar hafa margir bent į aš ekki sé hęgt aš byggja upp heilbrigt hagkerfi įn žess aš umhverfismįl séu žar ķ brennidepli. Hagkerfi heimsins muni einfaldlega standa og falla meš vistkerfunum. Žess vegna feli bankakreppan ķ raun ķ sér tękifęri fyrir mannkyniš til aš staldra viš og hugsa hvernig hęgt sé aš komast įfallalķtiš inn ķ framtķšina. Sś vegferš verši aš byggja į skilningi į samhengi hagfręšinnar og vistfręšinnar.

Skammtķmaįherslur duga ekki
Ķ alžjóšlegri umręšu um umhverfismįl į tķmum bankakreppu, hafa margir lżst žeirri skošun sinni, aš įhersla į umhverfiš verši einmitt kjarninn ķ žvķ uppbyggingarstarfi sem er óhjįkvęmilega framundan. Bankakreppan hafi nefnilega sżnt mönnum fram į žaš meš harkalegum hętti, aš skammtķmaįherslur séu beinlķnis skašlegar ķ efnahagslegu tilliti. Žaš voru jś einmitt slķkar skammtķmaįherslur ķ formi undirmįlslįna sem hrintu skrišunni af staš. Žaš hefur meš öšrum oršum sannast, aš skammtķmaįętlanir duga hvorki į Wall Street né ķ umhverfismįlum. Yfirstandandi lausafjįrkreppa hefur leitt ķ ljós grķšarlegan ófullkomleika žess hagkerfis sem einblķnir į skammtķmagróša, en horfir framhjį mikilvęgi žess aš styrkja hag hluthafa til lengri tķma litiš um leiš og hugaš er aš verndun nįttśruaušlinda. Į žaš hefur veriš bent, aš einmitt nśna hafi rķkisstjórnir og forkólfar ķ atvinnulķfi einstakt tękifęri til aš lęra af atburšunum į Wall Street – og aš sį lęrdómur muni svo sannarlega nżtast til aš fįst viš loftslagsvandann, stęrsta vanda sem mannkyniš hafi nokkru sinni stašiš frammi fyrir.

Umhverfisvęnni lįn og fjįrfestingar
Nśverandi įstand hlżtur óhjįkvęmilega aš leiša til žess aš žęr fjįrmįlastofnanir sem į annaš borš lifa af, leitist viš aš draga śr įhęttu ķ įkvöršunum sķnum ķ nįinni framtķš. Reyndar eru žegar uppi vķsbendingar um žetta. Žannig hafa stofnanir į borš viš Morgan Stanley, Citi og JP Morgan Chase tilkynnt aš hér eftir verši fariš mun nįnar ķ saumana į umhverfislegri įhęttu įšur en veitt eru lįn til stórra framkvęmda sem leiša til aukinnar losunar gróšurhśsalofttegunda. Bank of America, Wells Fargo og Credit Suiesse hafa einnig tilkynnt um svipašar įherslubreytingar. Žannig hefur Bank of America sett sér tiltekin markmiš til aš draga śr neikvęšum loftslagsįhrifum af lįnveitingum bankans. Žar veršur hér eftir reiknaš meš 20-40 dollara aukakostnaši fyrir hvert tonn af kolefni, sem ętlaš er aš vęntanlegir lįntakendur losi. Žannig hefur vęntanleg umhverfisleg frammistaša lįntakenda bein įhrif į möguleika žeirra til fjįrmögnunar. Į sama hįtt bendir flest til žess aš fjįrfestar muni nś flytja fé sitt ķ miklum męli til fyrirtękja sem vinna aš žróun nżrra orkugjafa, enda žykja žau lķkleg til aš skila mjög góšri įvöxtun til lengri tķma litiš. Margir fjįrfestar munu taka undir meš žeim sem segjast „frekar vilja sitja viš boršiš en aš vera į matsešlinum“, eins og einhver oršaši žaš.

Hvers virši er nįttśran?
Žessa dagana heyrast ógnvęnlegar tölur ķ krónum og dollurum yfir fjįrmunina sem hafa tapast ķ hinu eša žessu bankahruninu. Tilfelliš er žó aš stór hluti af innstęšunum er hvergi fęršur til bókar. Žar er įtt viš höfušstól nįttśrunnar. Öll sś žjónusta sem vistkerfi jaršar veita okkur, įn žess aš žiggja peninga fyrir, er aršurinn af žessum innstęšum. Žegar hinar peningalegu innstęšur tapast, hljóta sjónir okkar aš beinast aš žeim žįttum sem vantar ķ bókhaldiš. Robert Costanza, prófessor viš Hįskólann ķ Vermont, er sį mašur sem hvaš mest hefur velt fyrir sér žeim fjįrhagslegu veršmętum sem felast ķ žjónustu vistkerfanna. Fyrir svo sem 10 įrum setti hann fram śtreikninga, sem bentu til aš veršmęti žessarar žjónustu vęri nęr tvöfalt hęrra en samanlögš žjóšarframleišsla allra žjóša, eins og hśn er venjulega męld. Costanza hefur sagt aš nś sé žörf į aš skrifa hagfręšina upp į nżtt og aš bankakreppan feli ķ sér tękifęri til žess. Achim Steiner, framkvęmdastjóri Umhverfisstofnunar Sameinušu žjóšanna (UNEP), hefur tekiš ķ sama streng og sagt aš lķklega muni 21. öldin einkennast af umręšu um hinn nįttśrulega höfušstól, į sama hįtt og 20. öldin einkenndist af umręšu um hinn fjįrhagslega höfušstól. Margir halda žvķ fram aš śtilokaš sé aš setja veršmiša į žjónustu nįttśrunnar, en Achim Steiner hefur į móti bent į, aš menn séu heldur ekkert allt of flinkir aš meta raunverulegt veršmęti į mörkušum heimsins, eins og sjįist m.a. į žvķ aš olķuverš er nś ašeins helmingur af žvķ sem žaš var ķ jślķ sl.

Stęrsta umhverfistękifęri allra tķma?
Bill Valentine, stjórnarformašur arkitektastofunnar HOK, sem er ein žeirra stęrstu ķ heiminum sem fęst viš sjįlfbęra hönnun, sagši į dögunum aš nśverandi įstand fęli ķ sér stęrstu umhverfistękifęri allra tķma. Annaš hvort myndi menn grķpa žetta tękifęri til aš taka stökk ķ įtt aš sjįlfbęrri žróun, eša aš barįttan myndi hreinlega tapast. Stašan vęri reyndar žannig aš menn hefšu einfaldlega ekki efni į öšru en aš taka įherslur sjįlfbęrrar žróunar inn ķ hönnun mannvirkja. Bankakreppan og veršlag į orku og hrįefnum myndu einfaldlega reka menn ķ žessa įtt. Jafnvel ķ olķuaušugum Arabarķkjum vęri sprottinn upp grķšarlegur įhugi į sjįlfbęrri hönnun. Žar į bę sęju menn einfaldlega aš slķkar įherslur vęru algjörlega naušsynlegar til aš bśa ķ haginn fyrir framtķšina, auk žess sem žeim vęri annt um eigin ķmynd.

Yfirdrįttarlįn frį framtķšinni
Nżlega birti Global Footprint Network skżrslu, žar sem fram kom aš žann 23. september sl. hefši mannkyniš veriš bśiš aš nota allar žęr aušlindir sem jöršin nęši aš framleiša žetta įriš. Frį og meš 24. september žurfi mannkyniš žvķ aš fjįrmagna eigin hallarekstur meš skammtķmalįni frį komandi kynslóšum. Ķ raun er žetta nįkvęmlega sama staša og uppi er į fjįrmįlamörkušum. Žaš er nefnilega śtilokaš aš halda sig innan ramma hinna efnahagslegu fjįrlaga, ef hin vistfręšilegu fjįrlög eru gerš upp meš halla.

Hinn gamli hśsgangshįttur
Žaš er meš öšrum oršum hęgt aš fęra fyrir žvķ sterk rök, aš menn komist engan veginn hjį žvķ aš taka aukiš tillit til umhverfismįla ķ žvķ endurreisnarstarfi sem framundan er. Annars muni hagkerfiš einfaldlega lenda ķ sömu ógöngum į nżjan leik į örskömmum tķma. Žaš sé meš öšrum oršum óhjįkvęmilegt aš gera įętlanir til lengri tķma en gert hefur veriš, til aš tryggja hluthöfum arš af fjįrfestingum sķnum, ekki bara skammtķmaarš sem brennur upp ķ nęsta hruni, heldur arš til langs tķma. Eina leišin inn ķ framtķšina veršur sem sagt aš byggjast į hugmyndafręši sjįlfbęrrar žróunar, žar sem lįtiš er af „hinum gamla hśsgangshętti, aš hugsa eingöngu um stundarhaginn, nokkra aura ķ svipinn, en lįta sér standa į sama, hvort geršur er stórskaši öldum og óbornum“, eins og Žorvaldur Thoroddsen oršaši žaš fyrir 114 įrum.

Atvinnumöguleikar framtķšarinnar
Nś žegar er stašan oršin žannig į heimsvķsu, aš fleira fólk hefur atvinnu af žvķ aš žróa nżja orkugjafa, en sem nemur öllum žeim fjölda sem vinnur ķ kola-, olķu- og gasgeiranum. Og ef marka mį skżrsluna „Green Jobs: Towards Decent work in a Sustainable, Low-Carbon World“, sem gefin var śt į vegum Sameinušu žjóšanna 25. september sl., bendir allt til žess aš störfum ķ gręna geiranum eigi enn eftir aš fjölga um tugi milljóna į allra nęstu įratugum, bęši ķ išnrķkjunum og ķ žróunarlöndunum. Um leiš mun fjöldi annarra starfa augljóslega leggjast af. Flest bendir nefnilega til aš framundan sé mikil uppstokkun atvinnuvega, žar sem heilar atvinnugreinar hrynja og ašrar rķsa ķ žeirra staš. 

Hvaš meš Ķsland?
Sjįlfur er ég eindregiš žeirrar skošunar aš žegar öldurnar lęgir muni umhverfismįl fį mun meira vęgi en žau hafa nś. Žį er ég reyndar fyrst og fremst aš tala um žróunina į alžjóšlegum vettvangi. Hér gęti hśn oršiš önnur, alla vega til aš byrja meš, žar sem įstandiš gęti veriš notaš til aš réttlęta skammtķmabjargrįš sem strķša gegn hugmyndafręši sjįlfbęrrar žróunar. Ķ žessu sambandi er vert aš rifja upp nżleg orš Johans Rockström, forstjóra Stockholm Environment Institute. Hann hefur oršaš žaš svo, aš bankakreppan sé enn einn naglinn ķ lķkkistu kerfis sem leitast viš aš halda uppi hagvexti en horfa fram hjį almennri velferš fólks. Ķ žessu kerfi gętu žjóšir sem best aukiš žjóšarframleišsluna meš žvķ aš höggva alla skóga sķna og selja timbriš, eša meš žvķ aš sprengja öll kóralrifin sķn meš dżnamiti til aš nį öllum fiskum sem žar leynast. Rockström bendir lķka į, aš ašgeršir rķkisstjórna til aš bjarga bönkunum gętu breytt hugsunarhętti almennings. „Ef viš eru tilbśin aš bjarga fjįrfestingarbönkum, žvķ skyldum viš žį ekki eyša svipušum fjįrhęšum til aš bjarga jöršinni“?

Samantekt
Hagkerfi heimsins geta ekki haldiš įfram aš vaxa endalaust, einfaldlega vegna žess aš aušlindir jaršar eru ekki ótakmarkašar. Žess vegna er komiš aš žvķ aš skrifa hagfręšina upp į nżtt. Žaš er ķ sjįlfu sér hęgt aš halda įfram enn um sinn ķ svipušum takti og hingaš til, en žį er ekki langt ķ nęsta hrun. Eina leišin til aš skapa grundvöll fyrir įframhaldandi velsęld er aš flétta saman umhverfislega og hagfręšilega žętti. Bankakreppan er žungbęr, en kannski var hśn einmitt žaš sem mannkyniš žurfti til aš skilja samhengiš milli nįttśrunnar og hagfręšinnar. Tķmi skammtķmalausna er lišinn. Leišina fram į veginn veršur aš velja meš langtķmasjónarmiš ķ huga. Kannski reyna einhverjir aš žrjóskast viš fyrst um sinn, en žaš žarf ekki mikla spįmenn til aš sjį aš umhverfismįl verša ķ brennidepli ķ framhaldinu.

Eftirmįli og helstu heimildir
Žessi pistill er einhvers konar śtvķkkun eša framhald į vištali ķ Morgunśtvarpi Rįsar 2 ķ morgun. Pistillinn byggir ašallega į eftirtöldum heimildum:

1. Anne Thurmann-Nielsen, 2008. Finanskrisens muligheter. Dagbladet, 26. okt. 2008. http://www.dagbladet.no/nyheter/2008/10/26/551571.html
2. Planet2025 News Network, 4. okt. 2008. The Age of Umbridled Consumption Just Ended. http://www.planet2025news.net/printable.rxml?id=24378
3. Planet2025 News Network, 6. okt. 2008. Short-Term Strategies Don’t Work for Wall Street or the Planet. http://www.planet2025news.net/printable.rxml?id=24514
4. PlanetArk/Reuter, 9. okt. 2008. Green Architecture Opportunity in Financial Woes. http://www.planetark.org/avantgo/dailynewsstory.cfm?newsid=50549
5. PlanetArk/Reuter, 22. okt. 2008. Crunch May Spur Rethink Of Nature As ’Free’. http://www.planetark.org/avantgo/dailynewsstory.cfm?newsid=50704
6. Umhverfisstofnun Sameinušu žjóšanna (UNEP), 2008. Green Jobs: Towards Decent work in a Sustainable, Low-Carbon World“. http://www.unep.org/Documents.Multilingual/Default.asp?DocumentID=545&ArticleID=5929&l=en.
7. Žorvaldur Thoroddsen, 1894. Feršabók nr. IV. 2. śtg. 1959.


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 Smįmynd: Žóršur Ingi Bjarnason

Žó aš žessi bankakreppa sé hangandi yfir okkur mį ekki hętta aš hugsa um umhverfismįl.  Ef einhvertķmann er naušsżnlegt fyrir fjölskyldur ķ landinu žį er žaš nśna žegar fólk žarf aš hugsa um hverja krónu.  Žvķ meš žvķ aš huga aš umhverfinu žį er hęgt aš spar helling fyrir hemilinn.  Ég skrifaši grein ķ morgunbalšiš sem birtist sķšastlišin föstudag žar sem ég tala ašeins um žessi mįl og hvernig fólk getur sparš meš umhverfisstjórnun.

Žóršur Ingi Bjarnason, 3.11.2008 kl. 09:54

2 identicon

Takk fyrir góša grein Stefįn. Frįbęrlega komist aš orši. Žaš er merkilegt hve erfišlega gengur oft aš taka įkvaršanir į grundveli langtķmahagsmuna. Skammtķmalausnirnar verša oftast ofan į... kannski vegna skorts į umręšu um hvaša įhrif įkvöršunin hefur til lengri tķma. Stundum veit fólk hreinlega ekki betur og spyr ekki gagnrżnna spurninga. Ég held aš sį stjórnamįlamašur eigi bjarta framtķš sem hefur hugrekki til aš ręša mįlin ķ stęrra samhengi og til lengri tķma - og tekur miš aš žeirri sżn ķ įkvöršunartöku sinni. Alla vega myndi ég kjósa hann/hana :)

Birna Helgadóttir (IP-tala skrįš) 4.11.2008 kl. 03:46

3 identicon

Frįbęr grein Stefįn.  Takk fyrir hana.

Ętla aš hlusta į vištališ lķka :-)

Anna Rósa Böšvarsdóttir (IP-tala skrįš) 5.11.2008 kl. 23:44

4 Smįmynd: Stefįn Gķslason

Takk fyrir athugasemdirnar. Gott aš fį svona višbrögš.

Stefįn Gķslason, 8.11.2008 kl. 23:14

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Höfundur

Stefán Gíslason
Stefán Gíslason
Umhverfisstjórnunar-fræðingur í Borgarnesi
Jan. 2020
S M Ž M F F L
      1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 31  

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband