Leita Ý frÚttum mbl.is

„Fairtrade“ bananar

Oktnˇv08 012web

Ůessi fallega mynd af mÚr var tekin Ý dag ■egar Úg kom heim ˙r Samkaupum Ý Borgarnesiáme­ matv÷rur fyrir helgina.á═ SamkaupumáfŠst jafnan t÷luvert af lÝfrŠnt vottu­um v÷rum. Ůar ß me­al hafa oft fengist lÝfrŠnt votta­ir bananar frß DˇminÝkanska lř­veldinu. En Ý dag var b˙i­ a­ bŠta um betur. N˙ fengust nefnilega lÝfrŠnt votta­ir bananar frß Ekvador, sem voru rÚttlŠtismerktir Ý ■okkabˇt. RÚttlŠtismerking er ■a­ sem kallast „Fairtrade certification“ ß ensku. ╔g hef stundum kalla­ ■etta si­gŠ­isvottun, en tala n˙or­i­ oftar um rÚttlŠtismerkingu Ý ■essu sambandi.

Algengasta rÚttlŠtismerki­ („Fairtrade“ merki­) sem nota­ er Ý heiminum Ý dag er svonefnt Max Havelaar merki. Ůa­ er einmitt merki­ sem sÚst ß ekvadorsku ban÷nunum ß myndinni. Ůetta er ˇhß­ og ßrei­anlegt merki sem vottar si­rŠn vi­skipti me­ matv÷rur og fleiri v÷rur frß ■rˇunarl÷ndunum. Merki­ tryggir m.a. a­ ■eir sem unnu vi­ framlei­slu v÷runnar hafi noti­ lßgmarksrÚttinda hva­ var­ar laun og a­b˙na­ ogáa­ barna■rŠlkunáhafiáekki veri­ stundu­ vi­ framlei­sluna.áŮar a­ auki felur merki­ Ý sÚr sta­festingu ß ■vÝ a­ inni Ý ver­i v÷runnar sÚ dßlÝti­ aukagjald, sem framlei­andanum er skylt a­áverja Ý fÚlagsleg verkefni Ý vi­komandi landi, t.d. til skˇlabyggingar. Samt er ver­ ■essarar v÷ru ekkert endilega miklu hŠrra en ver­ annarrar v÷ru til s÷mu nota, ■ar sem ekkert hefur veri­ skeytt um fˇlk og fÚlagsleg rÚttindi. ┴stŠ­an er s˙, a­ rÚttlŠtismerktu v÷rurnar fara a­ájafna­i Ý gegnum mun fŠrri millili­i en hinar v÷rurnar. Samt÷kin Fairtrade Labelling Organisations International (FLO), sem halda utan um ■etta kerfi ß heimsvÝsu, hafa nefnilega millig÷ngu um beina samninga vi­ framlei­endur. Um lei­ fß ■au yfirsřn yfir alla v÷ruke­juna og geta fylgst me­ a­ hvergi sÚ svindla­ ß skilmßlunum semáfylgja ■essari vottun.á

Til skamms tÝma hafa rÚttlŠtismerktar v÷rur veri­ fremur sjaldsÚ­ar ß ═slandi, en smßtt og smßtt vir­ist ˙rvali­ vera a­ aukast. Ůannig er or­i­ tilt÷lulega au­velt a­ finna ■essar v÷rur Ý heilsub˙­um, ■ß einkum kaffi, te ogás˙kkula­i. Eitthva­ er lÝka til af rÚttlŠtismerktum fatna­i. Alla vega hef Úg rekist ß rÚttlŠtismerkta boli Ý fataskßpum dŠtra minna. Til skamms tÝma var lÝka starfrŠkt sÚrst÷k verslun me­ rÚttlŠtismerkt klŠ­i Ý mi­borg ReykjavÝkur, en ■vÝ mi­ur hefur mÚr skilist a­ h˙n sÚ n˙ hŠtt starfsemi.

Me­ ■vÝ a­ kaupa rÚttlŠtismerktar v÷rur leggur ma­ur sitt af m÷rkum til ■rˇunara­sto­ar. Ma­ur getur lÝka treyst ■vÝ a­ s˙ a­sto­ komist til skila og nřtist ■ar sem h˙n ß a­ nřtast.áMe­ ■vÝ a­ kaupa ■essa tilteknu banana lag­i Úg sem sagt ÷rlÝti­ af m÷rkum til a­ bŠta kj÷r bŠnda og b˙ali­s einhvers sta­ar Ý Ekvador.áOg lÝklega kosta­i ■a­ mig lÝti­ sem ekkert. ╔g Štla­i j˙ a­ kaupa banana hvort sem var!

Kaup ß rÚttlŠtismerktum v÷rum Ý sta­ annars varnings me­ alls ˇ■ekkta s÷gu Ý si­gŠ­islegu tilliti, er ekki bara eitthva­ sem einstaklingar geta gert, heldur felst Ý ■essu kj÷ri­ tŠkifŠri fyrir fyrirtŠki og stofnanir til a­ sty­ja vi­ ■rˇunarstarfi­ og bŠta eigin Ýmynd um lei­. Ůannig finnst mÚr alveg sjßlfsagt a­ hÚr eftir ver­i eing÷nu veitt rÚttlŠtismerkt te og rÚttlŠtismerkt kaffi ß kaffistofum Al■ingis. Ekki veitir vÝst af a­ bŠta Ýmyndina og leggja eitthva­ til ■rˇunarmßla. Sama Štti nßtt˙rulega a­ gilda um ÷ll rß­uneyti. NŠst mŠtti svo taka mßli­ upp Ý opinberum stofnunum, bŠ­i ß vettvangi rÝkis og sveitarfÚlaga.

333122258Fairtrade%20by%20KBHTalandi um sveitarfÚl÷g: Um sÝ­ustu mßna­armˇtáafhenti fulltr˙i Max HavelaaráÝ Danm÷rku a­alborgarstjˇra Kaupmannahafnar, Ritt Bjerregaard,áformlega sta­festingu ß a­ borgin hef­i uppfyllt ■au skilyr­i sem ■urfti til a­ ver­a fyrsti rÚttlŠtisbŠrinn Ý Danm÷rku. Ůetta felur m.a. Ý sÚr a­ Ý rß­h˙si borgarinnar ver­ur eing÷ngu bo­i­ upp ß rÚttlŠtismerkt („Fairtrade votta­“) te og kaffi. N˙ ■egar eru um 10% af ÷llu kaffi sem borgin kaupir rÚttlŠtismerkt, en ■essi 10% samsvara um 8 tonnum ß ßri. HŠgt er a­ lesa meira um ■etta allt saman Ý „Or­um dagsins“ ß heimasÝ­u Sta­ardagskrßr 21 ß ═slandi 18. nˇvember sl.

Ënefnt sveitarfÚlag ß ═slandi hefur lřst yfir ßkve­num vilja til a­ feta s÷mu lei­ og Kaupmannahafnarborg, og ver­a ■ar me­ fyrsti votta­i rÚttlŠtisbŠrinn ß ═slandi. En eins og sta­an er Ý dag er ■etta ■vÝ mi­ur ekki framkvŠmanlegt, ■vÝ a­ til ■ess ■arf a­ vera b˙i­ a­ setja ß fˇt stofnun e­a samt÷k sem sinnir ■essu kerfi ß ═slandi. Mßli­ hefur veri­ rŠtt vi­ Max Havelaar skrifstofurnar Ý Bretlandi og Ý Noregi. ŮŠr gŠtu Ý sjßlfu sÚr sinnt ═slandi hva­ ■etta var­ar, en ■a­ yr­i augljˇslega mun dřrara og ˇhentugra ß allan hßtt en ef Ýslenskur a­ili gŠti sinnt verkinu. Ůettaá■arf a­ fela Ý sÚr eftirlit og vottun ß v÷rum og bŠjum, auk skřrsluhalds og samskipta vi­ h÷fu­st÷­var FLO. Au­vita­ kostar peninga a­ koma ■essu ß fˇt, en um lei­ myndi opnast mun grei­ari lei­ en n˙ til a­ koma ■essum v÷rum til ═slands, kynna ■Šr og gera a­gengilegar fyrir Ýslenska neytendur, fyrirtŠki og stofnanir, ■annig a­ ■essir a­ilar geti nřtt ■essa einf÷ldu og ÷flugu a­fer­ Ý ■rˇunarstarfi af fullum krafti.

Til a­ skřra ■etta Ýslenska vandamßl a­eins nßnar, ■ß eru řmsar rÚttlŠtismerktar v÷rur fluttar til landsins Ý stˇrum sekkjum og sÝ­an pakka­ Ý smŠrri neytendaumb˙­ir hÚrlendis. Max Havelaar merki­ er ■ß ß sekkjunum sem varan kemur Ý, en ■ar sem enginn a­ili hÚrlendis sÚr um framhaldi­, ■ß geta s÷lua­ilarnir hÚr ekki fengi­ merki­ ß nřju umb˙­irnar, jafnvel ■ˇ a­ ÷llum skilyr­um rÚttlŠtismerkingarinnar hafi Ý raun veri­ fullnŠgt. Reyndar hef Úg heyrt a­ Te&kaffi hafi fengi­ erlenda stofu til a­ votta einhverja kaffitegund hjß sÚr, en allar a­rar rÚttlŠtismerktar v÷rur sem fßst hÚr hafa fengi­ merki­ ß­ur en ■Šr voru fluttar inn.

Eins og sÚst ß fallegu myndinni efst Ý ■essari fŠrslu vildi svo skemmtilega til a­ Úg var einmitt me­ Max Havelaar merki Ý jakkabo­ungnum ■egar Úg keypti umrŠdda banana. Ůetta merki var mÚr gefi­ Ý september ■egar Úg hitti fˇlk frß norska smßbŠnum Sauda, sem var­ einmittáfyrst norskra sveitarfÚlaga til a­ fß vottun sem rÚttlŠtisbŠr. Ůa­áger­istáÝ ßg˙st 2006, en sÝ­an ■ß hefur or­i­ mikil vakning ß ■essu svi­i Ý Noregi og nokkur sveitarfÚl÷g bŠst Ý ■ennan hˇp.

Ůeir sem hafa nß­ a­ lesa alla lei­ hinga­ og ■ˇtt sem ■eir yr­u einhvers vÝsari, mega gjarnan skrifa huglei­ingar sÝnar Ý athugasemdir hÚr fyrir ne­an. S÷mulei­is er mÚr afar lj˙ft a­ svara hvers kyns spurningum um rÚttlŠtismerkingar.


ź SÝ­asta fŠrsla | NŠsta fŠrsla

Athugasemdir

1 Smßmynd: Jˇn Steinar Ragnarsson

Gˇ­ grein og mikilvŠgara mßlefni en margan grunar.á HÚr blandast lÝka inn hin miskunnlausa al■jˇ­avŠ­ing og kvrkatak IMF og WB ß ■rˇunarrÝkjum.á KÝktu ß myndina Life and Debt, sem lřsir ßstandinu ß Jamaica, en ■ar koma bananar miki­ vi­ s÷gu. Hrollvekjandi veruleiki hÚr ß fer­.

Jˇn Steinar Ragnarsson, 22.11.2008 kl. 00:12

2 Smßmynd: FrÝ­a

N˙ ■ekki Úg nokku­ vel til Ý Danm÷rku og mÚr fannst alveg ˇtr˙lega mikill munur ß ═slandi og Danm÷rku hva­ vi­horf gagnvart svona var mikill ■egar Úg flutti hinga­ heim 2001.á En vona­i a­ ■a­ vŠri bara vegna ■ess a­ ═sland vŠri svolÝti­ ß eftir og ■etta myndi allt koma.á En ■a­ hefur bara ekkert breyst.á Ekki ß ═slandi.á ╔g held a­ bili­ sÚ a­ breikka ef eitthva­ er, ■vÝ eins og ■˙ segir, ■ß er ■etta um allt Ý Danm÷rku, bŠ­i lÝfrŠnt rŠkta­ar v÷rur og Fairtrade.á HÚr ■arf ma­ur a­ leita a­ ■essu me­ logandi ljˇsi.á Mig grunar reyndar a­ fˇlk ßlÝti allt svo hreint hÚr a­ ma­ur ■urfi ekkert a­ spß Ý ■etta me­ ■etta lÝfrŠnt eitthva­, ■a­ sÚ bara fyrir hippa og grŠnmetisŠtur.á ╔g held a­ fˇlk ■urfi frŠ­slu.á Ja, e­a ßrˇ­ur.á Ůetta er ekki me­fŠdd vitneskja.á ═ m÷rgum af ■eim skˇlum sem Úg kem Ý, og kem Úg Ý ■ˇnokkra er rusli­ ekki flokka­.á Ůa­ er bara ÷llu grauta­ saman, pappÝr og ÷­ru.á Vi­ hverju er ■ß a­ b˙ast ef b÷rnin lŠra ekki einu sinni a­ ■a­ sÚ gott a­ flokka rusl?á N˙, og svo eru umhverfissjˇnarmi­ kannski eitthva­ sem Ýslenskir bŠndur Šttu a­ fara a­ sko­a betur ■egar umrŠ­an um ESB er komin ß ■etta stig.á ŮvÝ ■ar geta ■eir sko sta­i­ sig betur.á Og jafnvel haldi­ marka­num hÚr me­ ■vÝ a­ hvetja fˇlk til a­ kaupa landb˙na­arv÷rur sem er ekki b˙i­ a­ flytja yfir hafi­ me­ ■vÝ umhverfissvÝnarÝi sem ■vÝ fylgir. Ůa­ vilja flestir vernda umhverfi­ og fara vel me­ nßtt˙runa, en ef fˇlk heldur a­ ■a­ skipti engu mßli hvernig ■a­ hagar sÚr, ■ß gerist lÝti­.á Hmmm... Úg Štla­i n˙ ekki a­ skrifa heila ritger­ hÚr

FrÝ­a, 22.11.2008 kl. 08:36

3 Smßmynd: Birgir Ůorsteinn Jˇakimsson

Fairtrade er a­ tikka inn hÚr ß landi. Hjßlparstarf kirkjunnar hefur veri­ duglegt vi­ a­ kynna ■etta. ╔g ger­i bŠkling og plak÷t fyrir ■au. Ů˙ getur fengi­ bŠklinga hjß ■eim. Au­vita­ eigum vi­ ═slendingar a­ ganga lengra og koma ■essu almennilega ß koppinn. ╔g er til Ý a­ beita mÚr fyrir ■essu. Vi­ getum komi­ ■essu ß koppinn saman.

Birgir Ůorsteinn Jˇakimsson, 24.11.2008 kl. 10:40

BŠta vi­ athugasemd

Ekki er lengur hŠgt a­ skrifa athugasemdir vi­ fŠrsluna, ■ar sem tÝmam÷rk ß athugasemdir eru li­in.

Höfundur

Stefán Gíslason
Stefán Gíslason
Umhverfisstjórnunar-fræðingur í Borgarnesi
Jan. 2020
S M Ů M F F L
      1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 31  

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband